شعار سال 1404، "سرمایه گذاری برای تولید" تعیین گردیده است. واژه تولید در سالهای اخیر به صورت مستقیم و غیرمستقیم در نامگذاری شعار سال مدنظر بوده است.
با نگاهی به شعارهای تعیین شده در 15 سال اخیر، مشخص میشود که این واژه در شعار 9 سال به صورت مستقیم (در 1391 «تولید ملی، حمایت از کار و سرمایه ایرانی»، 1396 «اقتصاد مقاومتی، تولید و اشتغال»، 1398 «رونق تولید»، 1399 «جهش تولید»، 1400 «تولید، پشتیبانیها، مانع زداییها»، 1401«تولید، دانش بنیان، اشتغال آفرین»، 1402«مهار تورم، رشد تولید»، 1403 «جهش تولید با مشارکت مردم» و 1404 «سرمایه گذاری برای تولید» ) و در برخی سالها نیز به صورت غیرمستقیم مدنظر قرار گرفته است (مثلا در سال 1390: جهاد اقتصادی).
به نظر میرسد که متغیر اصلی که در شعار سال جدید به آن تاکید شده است، واژه "سرمایهگذاری" است. در ادامه مطلب به این واژه بیشتر توجه کنیم.
موضوع سرمایه برای تولید، یک موضوع بسیار حیاتی است. سرمایهگذاری هم در ایجاد یک واحد تولیدی، هم در توسعه واحدهای موجود و هم به عنوان سرمایه در گردش موضوعیت دارد. در حال حاضر مسیرهای تأمین سرمایه برای تولید را میتوان عمدتا در بندهای زیر برشمرد:
- تأمین از محل آورده سرمایهگذاران
- تأمین از محل ردیفهای حمایتی قانون بودجه سالیانه
- تأمین از محل سرمایههای خرد مردمی
- تأمین از محل بازار سرمایه (پذیرش شرکتها در بازار سرمایه و یا ابزارهایی نظیر گواهی سپرده خاص)
- تأمین از محل نظام بانکی و یا سایر نهادهای تامین مالی
- تأمین مالی خارجی
- تأمین مالی از محل سود طرح های فعال
متأسفانه در سالهای اخیر سرمایهگذاری و تامین مالی در تولید با چالشهای جدی روبرو بوده که این چالشها باعث ایجاد لطمات بعضا جدی به این حوزه مهم اقتصادی شده است. از جمله مهمترین این چالشها میتوان به موارد زیر اشاه نمود:
- مشکلات سیاسی و دشواری بسیار در مبادلات مالی برای تامین ماشینآلات و تجهیزات و مواد اولیه و قطعات
- کاهش ارزش پول و سختتر شدن ایجاد سرمایه برای تولید
- نابسامانی اقتصادی و بالا رفتن ریسکهای تولید
- بالارفتن هزینه تأمین سرمایه به دلیل کاهش منابع و ایجاد فضای رانتی در فضای رسمی و غیررسمی تامین مالی
- ایجاد بازارهای جایگزین برای رسوب پول از قبیل بازار طلا و ارز
- کاهش توان دولت در تامین سرمایه از محل ردیف های مرسوم در سالهای گذشته (مثل تبصره 18 قانون بودجه)
به نظر میرسد که حل این چالشها که در واقع به نوعی ریشههای ایجاد مشکل در سرمایه گذاری تولیدی است، کلید تحقق این شعار برای سال جدید باشد که البته باید توجه داشت که حل این ریشهها بسیار دشوار ولی در قالب یک برنامه مدون قابل انجام است. از جمله اقداماتی که میبایست مدنظر قرار گیرد، میتوان به موارد زیر اشاره نمود:
- بازطراحی فرایند سرمایه گذاری به خصوص در بخش تامین مالی رسمی با در نظر گرفتن محدودیتهای موجود
- ایجاد مانع در مسیر هدایت جریان سرمایهگذاری به سمت حوزههای غیرمولد مثل ارز و طلا
- ایجاد مشوق معنیدار برای هدایت سرمایههای خرد مردمی به سمت تامین مالی تولید
- ایجاد مکانیزمهای شفاف برای اطمینان از هزینه کرد صحیح پول وارد شده به عنوان سرمایه تولید توسط سرمایهگذاران با توجه به محدودیتهایی که برای ایجاد شفافیت وجود دارد.
مؤلف: عباس زارع بنادکوکی- مشاور سیستمهای مدیریتی و توسعه کسب و کار
